Σε έναν κόσμο όπου το δημόσιο χρέος έχει γίνει ο κανόνας, ορισμένες χώρες ξεχωρίζουν ως εξαιρέσεις. Γιατί αυτά τα κράτη έχουν τόσο μικρό χρέος και πώς καταφέρνουν να αντέξουν τις παγκόσμιες οικονομικές κρίσεις; Η εμβληματική περίπτωση του Μπρουνέι, μιας χώρας παραγωγής πετρελαίου με ένα μοναδικό μοντέλο, εγείρει ευρύτερα ερωτήματα: σημαίνει πάντα το χαμηλό χρέος μια ισχυρή οικονομία; Και τι αποκαλύπτει αυτή η κατάταξη για την παγκόσμια οικονομική ανισότητα; Να τι πρέπει να γνωρίζετε.

Ποιες χώρες στον κόσμο ήταν οι λιγότερο χρεωμένες το 2023;

Σύμφωνα με στοιχεία από την ιστοσελίδα Statista , ορισμένες χώρες ξεχωρίζουν επειδή έχουν εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα δημόσιου χρέους σε σχέση με το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ). Το 2023, το κινεζικό έδαφος του Μακάο (ΕΔΠ) βρέθηκε στην κορυφή της κατάταξης με 0% δημόσιο χρέος , μια μοναδική περίπτωση παγκοσμίως. Ακριβώς πίσω από αυτό, το Μπρουνέι Νταρουσαλάμ είχε λόγο χρέους 2,33% , ακολουθούμενο από το Κουβέιτ ( 3,18% ), το Τουρκμενιστάν ( 4,7% ) και το Χονγκ Κονγκ ( 6,46% ). Οι 20 χώρες με το λιγότερο χρέος είναι οι εξής:

1. RAS Μακάο – 0%
2. Μπρουνέι Νταρουσαλάμ – 2,33%
3. Κουβέιτ – 3,18%
4. Τουρκμενιστάν – 4,7%
5. Ειδική Περιφέρεια Χονγκ Κονγκ – 6,46%
6. Τουβαλού – 8,29%
7. Κιριμπάτι – 11,72%
8. Ανατολικό Τιμόρ – 11,76%
9. Μικρονησία – 12,42%
10. Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό – 14,29%
11. Πουέρτο Ρίκο – 16,97%
12. Κόσοβο – 17,45%
13. Νήσοι Μάρσαλ – 17,66%
14. Νήσοι Σολομώντα – 17,97%
15. Αζερμπαϊτζάν – 18,37%
16. Μποτσουάνα – 19,41%
17. Ρωσία – 19,66%
18. Ναουρού – 20,17%
19. Εσθονία – 20,74%
20. Βουλγαρία – 22,05%

Αυτή η κατάταξη αποκαλύπτει μια ποικιλομορφία προφίλ: νησιωτικά μικροκράτη , οικονομίες εισοδηματιών , αναπτυσσόμενες χώρες και έθνη με αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία. Αυτά τα κράτη μοιράζονται ένα πολύ χαμηλό επίπεδο δημόσιου χρέους, συχνά λόγω άφθονων φυσικών πόρων, περιορισμένης πρόσβασης στις χρηματοπιστωτικές αγορές ή μιας συνετής δημοσιονομικής στρατηγικής.

Γιατί το Μπρουνέι είναι τόσο λίγο χρεωμένο παρά τις παγκόσμιες κρίσεις;

Η περίπτωση του Μπρουνέι είναι ιδιαίτερα διαφωτιστική. Όπως επισημαίνει το BBC Africa , αυτό το μικρό κράτος που βρίσκεται στο νησί Βόρνεο παραμένει η χώρα με τον χαμηλότερο λόγο χρέους προς ΑΕΠ στον κόσμο, μόλις 1,9% , σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις. Αυτό το αποτέλεσμα είναι ακόμη πιο αξιοσημείωτο δεδομένου ότι το χρέος των περισσότερων χωρών έχει εκτοξευθεί με την πανδημία Covid-19 και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ο κύριος λόγος για αυτή τη δημοσιονομική σταθερότητα μπορεί να συνοψιστεί σε μία λέξη: υδρογονάνθρακες. Σύμφωνα με τον Ulrich Volz, διευθυντή του Κέντρου Βιώσιμης Χρηματοδότησης στο SOAS στο Λονδίνο, « Το Μπρουνέι είναι ένα πετρελαϊκό κράτος. Η παραγωγή αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου αντιπροσωπεύει περίπου το 90% του ΑΕΠ του » . Αυτές οι μαζικές εξαγωγές έχουν επιτρέψει στη χώρα να δημιουργήσει σημαντικά πλεονάσματα στον προϋπολογισμό χωρίς να καταφύγει στο χρέος. Επιπλέον, το Μπρουνέι δεν έχει ουσιαστικά κανένα εξωτερικό χρέος: τα δάνειά του χρηματοδοτούνται από τις δικές του τράπεζες.

Χάρη στα έσοδά του, το κράτος παρέχει δωρεάν δημόσιες υπηρεσίες (υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση), δεν εισπράττει φόρο εισοδήματος και χορηγεί γη και κατοικίες στους πιο άξιους πολίτες του. Αυτό το μοναδικό μοντέλο βασίζεται στην αυταρχική πολιτική σταθερότητα και στην αυστηρή διαχείριση των δημόσιων οικονομικών.

Το χαμηλό χρέος σημαίνει απαραίτητα μια υγιή οικονομία;

Όχι απαραίτητα. Ένας χαμηλός λόγος χρέους προς ΑΕΠ μπορεί μερικές φορές να αντικατοπτρίζει απλώς μια υπανάπτυκτη οικονομία , η οποία δεν διαθέτει σημαντική δανειακή ικανότητα και ισχυρή χρηματοοικονομική υποδομή. Για παράδειγμα, χώρες όπως το Τουβαλού, το Κιριμπάτι, το Ανατολικό Τιμόρ και η Μικρονησία, παρά το γεγονός ότι έχουν χαμηλά επίπεδα χρέους, εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ξένη βοήθεια και δεν διαθέτουν οικονομικούς μοχλούς σε περιόδους κρίσης. Το χαμηλό χρέος τους είναι επομένως λιγότερο πολιτική επιλογή και περισσότερο αντανάκλαση της περιορισμένης ένταξής τους στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές. 

Το Μπρουνέι, από την άλλη πλευρά, αποτελεί εξαίρεση : το χαμηλό χρέος του συνοδεύεται από υψηλό βιοτικό επίπεδο , πλεονασματική οικονομία και αξιοζήλευτη νομισματική σταθερότητα. Αλλά και εδώ, αυτή η επιτυχία βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στους υδρογονάνθρακες , γεγονός που εγείρει μακροπρόθεσμες ανησυχίες σχετικά με την ενεργειακή μετάβαση.

Ποιες χώρες είναι οι πιο χρεωμένες στον κόσμο 

Ο ιστότοπος CNEWS συνέταξε τον Δεκέμβριο του 2024 μια λίστα με τις πέντε πιο χρεωμένες χώρες στον κόσμο , λαμβάνοντας υπόψη το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος τους (συμπεριλαμβανομένου του εταιρικού χρέους). Όπως ήταν αναμενόμενο, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέλαβαν την κορυφή της λίστας με 32,9 τρισεκατομμύρια δολάρια σε εξωτερικό χρέος . Ακολουθούσαν:

1. Ηνωμένες Πολιτείες – 32,9 τρισεκατομμύρια δολάρια, το χρέος χαρακτηρίστηκε ως « μη βιώσιμο» από τον Τζερόμ Πάουελ, πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας.
2. Ηνωμένο Βασίλειο – 8,7 τρισεκατομμύρια δολάρια, με το δημόσιο χρέος να υπερβαίνει πλέον το 100% του ΑΕΠ.
3. Ιαπωνία – 4,34 τρισεκατομμύρια δολάρια ή 98,4% του ΑΕΠ.
4. Ολλανδία – 3,790 δισεκατομμύρια δολάρια, που αντιπροσωπεύουν το 381% του ΑΕΠ, κυρίως από επιχειρήσεις.
5. Γαλλία – σχεδόν 3,3 τρισεκατομμύρια δολάρια, ή 112,5% του ΑΕΠ , με περισσότερα από 3 τρισεκατομμύρια δολάρια να συνδέονται με δημόσιο χρέος.

Η ΕΛΛΑΔΑ: Για το 2025, το δημόσιο χρέος της Ελλάδας αναμένεται να διαμορφωθεί στο 146,8% του ΑΕΠ σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το ιδιωτικό χρέος από νομικά δεσμευτικά φορολογικά χρέη, εκκρεμείς εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, δάνεια (τόσο «κακά» δάνεια που δεν αποπληρώνονται όσο και αυτά που εξυπηρετούνται), καθώς και ακάλυπτες επιταγές και εκκρεμείς λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, ανέρχεται στο εντυπωσιακό ποσό των 394,85 δισεκατομμυρίων ευρώ στο τέλος του 2024 – και η τάση συνεχίζει να αυξάνεται. Αυτό αντιστοιχεί σε ποσοστό 166% του ΑΕΠ