Οι απότομες αυξήσεις θεωρούνται στασιμοπληθωριστικές, αυξάνοντας τον κίνδυνο ύφεσης.

Με τις τιμές του πετρελαίου να εκτοξεύονται και τα χρηματιστήρια να υποχωρούν, οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή κινδυνεύει να πλήξει την παγκόσμια οικονομία και την ανάπτυξη και να εκτοξεύσει τις τιμές.

Οι τιμές του πετρελαίου συνέχισαν να αυξάνονται τη Δευτέρα, προκαλώντας έντονες ρευστοποιήσεις σε ορισμένα από τα μεγαλύτερα χρηματιστήρια του κόσμου, καθώς εντείνονται οι ανησυχίες ότι ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει την απαρχή ενός παγκόσμιου οικονομικού σοκ.

Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει πυροδοτήσει κρίση στον ενεργειακό εφοδιασμό, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμού και των επιτοκίων, σύμφωνα με οικονομολόγους που εκτιμούν ότι η ανάπτυξη θα εξασθενήσει ενώ οι τιμές θα αυξάνονται. Οι φόβοι για στασιμοπληθωρισμό, δηλαδή για μια κατάσταση όπου η οικονομική δραστηριότητα παραμένει στάσιμη ενώ ο πληθωρισμός αυξάνεται, εντείνονται.

Γιατί έχουν πέσει τα χρηματιστήρια;

Οι τιμές των βασικών διεθνών δεικτών πετρελαίου είχαν ήδη καταγράψει τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο των τελευταίων έξι ετών πριν ακόμη ανοίξουν οι αγορές τη Δευτέρα. Τότε εκτοξεύθηκαν πάνω από τα 115 δολάρια το βαρέλι, ξεπερνώντας τα 100 δολάρια για πρώτη φορά από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Η τιμή αναφοράς West Texas Intermediate για το αμερικανικό αργό πετρέλαιο είναι πλέον σχεδόν διπλάσια σε σχέση με τα επίπεδα του Ιανουαρίου, όταν βρισκόταν περίπου στα 60 δολάρια το βαρέλι.

Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν σημαντικά την πρώτη εβδομάδα του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, αφού το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ. Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και των θαλάσσιων μεταφορών φυσικού αερίου περνά συνήθως από αυτό το πέρασμα, γεγονός που το καθιστά μία από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες του κόσμου.

Οι περικοπές στην παραγωγή πετρελαίου σε χώρες της Μέσης Ανατολής τις τελευταίες ημέρες έχουν εντείνει τους φόβους για έλλειψη προσφοράς. Η παράταση της σύγκρουσης μειώνει τις πιθανότητες αποκλιμάκωσης των τιμών, σύμφωνα με τον οικονομικό σύμβουλο της Judo Bank, Γουόρεν Χόγκαν. Όπως σημείωσε, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να βρισκόμαστε μπροστά σε μία από τις πιο απότομες αυξήσεις στο κόστος του πετρελαίου που έχει βιώσει ποτέ η παγκόσμια οικονομία.

Παράλληλα, έχουν πληγεί και οι προμήθειες φυσικού αερίου και λιπασμάτων, γεγονός που αυξάνει το κόστος και ενισχύει τον κίνδυνο μιας μεγάλης παγκόσμιας ανόδου στις τιμές ενέργειας, κάτι που θα τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό και θα επιβραδύνει την οικονομική δραστηριότητα.

Παρότι ο Ντόναλντ Τραμπ υποβάθμισε τις εξελίξεις χαρακτηρίζοντάς τες «βραχυπρόθεσμες» συνέπεια της σύγκρουσης, οι επενδυτές δεν φαίνεται να πείθονται. Οι μετοχές σε όλη την Ασία υποχώρησαν απότομα, ενώ αναμένεται να ακολουθήσουν και οι ευρωπαϊκές και αμερικανικές αγορές. Ο δείκτης Nikkei της Ιαπωνίας κατέγραψε πτώση άνω του 6% και ο Kospi της Νότιας Κορέας πάνω από 7% τη Δευτέρα.

Πώς η τιμή του πετρελαίου αυξάνει τον πληθωρισμό;

Ο πόλεμος των ΗΠΑ κατά του Ιράν αναμένεται ευρέως να ενισχύσει τον πληθωρισμό παγκοσμίως, καθώς μια διαρκής άνοδος στις τιμές του πετρελαίου επηρεάζει ολόκληρη την οικονομία.

Ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ θα μπορούσε να εκτιναχθεί στο 3,7% εάν οι τιμές του πετρελαίου διατηρηθούν στα 100 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με οικονομολόγους της Royal Bank of Canada.

Οι Αμερικανοί οδηγοί ήδη αισθάνονται τον αντίκτυπο. Οι τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 25 σεντς μέσα στην εβδομάδα και άλλα 25 σεντς μέσα στο Σαββατοκύριακο, φτάνοντας κατά μέσο όρο τα 3,44 δολάρια το γαλόνι έως το βράδυ της Κυριακής, σύμφωνα με τα στοιχεία της GasBuddy.

Το αυξημένο κόστος καυσίμων περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων και αυξάνει τα λειτουργικά έξοδα των επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα να ανεβαίνουν οι τιμές προϊόντων, από τα τρόφιμα έως τα έπιπλα.

Ο πληθωρισμός αναμένεται επίσης να αυξηθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην ευρωζώνη εάν οι υψηλές τιμές πετρελαίου διατηρηθούν, σύμφωνα με την Oxford Economics.

Η Ευρώπη, η οποία εισάγει τη συντριπτική πλειονότητα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που καταναλώνει, είδε τις τιμές του φυσικού αερίου να αυξάνονται σχεδόν κατά 67% την πρώτη εβδομάδα του πολέμου, σύμφωνα με αναλυτές της ANZ Bank. Παράλληλα, οι τιμές παραγωγού στην Κίνα θα αυξηθούν κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες εάν οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν υψηλές, εκτιμά η ίδια τράπεζα.

Στην Αυστραλία, ο πληθωρισμός αναμένεται να προσεγγίσει το 5%, δηλαδή σχεδόν μία ποσοστιαία μονάδα υψηλότερα από τις προβλέψεις πριν από τον πόλεμο, σύμφωνα με οικονομολόγους. Οι τιμές της βενζίνης θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά ένα δολάριο το λίτρο, προειδοποίησαν οικονομολόγοι της Westpac, ενώ ήδη το κόστος είναι κατά 0,20 αυστραλιανά δολάρια υψηλότερο ανά λίτρο σε σχέση με τον Φεβρουάριο.

Όπως σημείωσε ο Χόγκαν, θα υπάρξει έντονος και αιφνίδιος βραχυπρόθεσμος αντίκτυπος στο κόστος ζωής των Αυστραλών καταναλωτών και στις προσδοκίες τους για τον πληθωρισμό.

Βρισκόμαστε σε στασιμοπληθωρισμό;

Οι απότομες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου θεωρούνται «στασιμοπληθωριστικές». Δηλαδή επιβραδύνουν ή παγώνουν την οικονομική δραστηριότητα, αυξάνοντας τον κίνδυνο ύφεσης, ενώ παράλληλα ενισχύουν τον πληθωρισμό.

Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να αντέξει μια αύξηση 10% στις τιμές της ενέργειας, αλλά ο ρυθμός ανάπτυξης θα επιβραδυνόταν από περίπου 3,2% σε 3%.

Η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου και της ευρωζώνης θα αναπτύσσονταν με ρυθμό μόλις 1% ή και χαμηλότερο, εάν η σύγκρουση συνεχιστεί, εκτιμούν οικονομολόγοι.

Οι οικονομίες της Ασίας έχουν καταγράψει ισχυρή αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής χάρη στην παγκόσμια άνθηση του τεχνολογικού τομέα. Ωστόσο, ένα ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να διαταράξει αυτή τη δυναμική και να δημιουργήσει κινδύνους στασιμοπληθωρισμού, προειδοποιεί η Oxford Economics.

Στις ΗΠΑ, τιμές πετρελαίου στα 125 δολάρια το βαρέλι θα μπορούσαν να μειώσουν το ΑΕΠ κατά 0,8%, ενώ ο πληθωρισμός θα ξεπερνούσε το 4%, σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων και φορολογικών υπηρεσιών RSM.

Το σοκ στις τιμές του πετρελαίου θυμίζει τις κρίσεις της δεκαετίας του 1970, όταν συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή προκάλεσαν εκρηκτική άνοδο των τιμών και οδήγησαν τις ανεπτυγμένες οικονομίες σε παρατεταμένες υφέσεις, σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο της BetaShares, Ντέιβιντ Μπασανέζε.

Όπως σημείωσε, εάν οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και η αναταραχή συνεχιστεί, τότε ενδέχεται να βρεθούμε μπροστά σε μια περίοδο στασιμοπληθωρισμού στο πρώτο μισό του έτους, με ασθενή ανάπτυξη και κεντρικές τράπεζες που δεν θα μπορούν να παρέμβουν αποτελεσματικά λόγω του υψηλού πληθωρισμού.

Θα αυξηθούν τα επιτόκια;

Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι είναι πλέον λιγότερο πιθανό να μειωθούν τα επιτόκια εάν ο πόλεμος παραταθεί, ενώ οι κεντρικές τράπεζες που εξετάζουν αυξήσεις ενδέχεται να κινηθούν νωρίτερα.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Τράπεζα του Καναδά αναμενόταν να διατηρήσουν τα επιτόκια σταθερά το 2026 πριν ξεκινήσουν τα πλήγματα. Μέχρι το πρωί της Δευτέρας, οι αγορές εκτιμούσαν ότι και οι δύο θα προχωρήσουν σε τουλάχιστον μία αύξηση μέσα στον επόμενο χρόνο.

Πριν από τον πόλεμο, αναμενόταν ότι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, η οποία δεχόταν σημαντικές πιέσεις από τον Ντόναλντ Τραμπ για μείωση των επιτοκίων, καθώς και η Τράπεζα της Αγγλίας, θα προχωρούσαν σε δύο μειώσεις επιτοκίων μέσα στο 2026. Πλέον εκτιμάται ότι η Fed θα προχωρήσει σε μία μόνο μείωση τον Σεπτέμβριο, ενώ η Τράπεζα της Αγγλίας θα διατηρήσει τα επιτόκια αμετάβλητα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Η Αυστραλία αναμένεται πλέον να αντιμετωπίσει δύο αυξήσεις επιτοκίων φέτος, όταν πριν από τη σύγκρουση οι αγορές προεξοφλούσαν μόνο μία.

Πόσο χειρότερα μπορεί να γίνει;

Ο κόσμος είναι πιθανό να αντιμετωπίσει χαμηλότερη ανάπτυξη και υψηλότερες τιμές ακόμη και αν ο Τραμπ τερματίσει τον πόλεμο, καθώς οι τιμές του πετρελαίου δεν αναμένεται να επιστρέψουν στα χαμηλά επίπεδα του Ιανουαρίου, σύμφωνα με τον Μπασανέζε.

Οι έμποροι θα συνεχίσουν να ενσωματώνουν ένα «ασφάλιστρο κινδύνου» στις τιμές, ώστε να καλύψουν το ενδεχόμενο επαναλαμβανόμενων εντάσεων και διακοπών της σύγκρουσης.

Χώρες της Ασίας, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής, λαμβάνουν ήδη μέτρα για να περιορίσουν τον αντίκτυπο της εκρηκτικής ανόδου των τιμών. Στο Μπανγκλαντές, τα πανεπιστήμια θα παραμείνουν κλειστά από τη Δευτέρα, με τις διακοπές του Eid al-Fitr να μεταφέρονται νωρίτερα στο πλαίσιο έκτακτων μέτρων εξοικονόμησης ηλεκτρικής ενέργειας. Ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας, Λι Τζε Μιούνγκ, ανακοίνωσε επίσης την πρώτη κίνηση της χώρας εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες για επιβολή πλαφόν στις εγχώριες τιμές καυσίμων.

Μια γρήγορη αποκλιμάκωση θα βοηθούσε τον κόσμο να αποφύγει έναν σπειροειδή πληθωρισμό, καθώς οι τιμές του πετρελαίου θα σταθεροποιούνταν, σύμφωνα με την επικεφαλής οικονομολόγο της National Australia Bank, Σάλι Όλντ.

Αν και θεωρείται απίθανο η σύγκρουση να συνεχιστεί για ακόμη έναν μήνα, σε μια τέτοια περίπτωση θα υπήρχε ουσιαστικός κίνδυνος παγκόσμιας ύφεσης και οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να παραμείνουν κοντά στα 120 δολάρια το βαρέλι.

Η Goldman Sachs εκτιμά ότι μια διαταραχή διάρκειας ενός μήνα θα μπορούσε ακόμη και να οδηγήσει τις τιμές πάνω από το ιστορικό ρεκόρ των 145 δολαρίων το βαρέλι. Εάν η αναταραχή διαρκέσει τρεις μήνες, οι τιμές θα μπορούσαν να φτάσουν τα 185 δολάρια το βαρέλι, με σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, σύμφωνα με οικονομολόγους της Westpac.

 https://www.ieidiseis.gr