Από την ψυχική ασφάλεια μέχρι την ανισότητα και το περιβάλλον, ο ΟΗΕ επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τι σημαίνει «πρόοδος». Οικονομολόγοι και κυβερνήσεις διαφωνούν για το ποιος θα γράψει τους νέους κανόνες.

Για δεκαετίες ο κόσμος μετρά την πρόοδο με έναν αριθμό: το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν. Όσο το ΑΕΠ ανεβαίνει, οι οικονομίες θεωρούνται επιτυχημένες, ακόμη κι αν τα δάση εξαφανίζονται, οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται ή οι πολίτες ζουν με ανασφάλεια και κακή υγεία. Σήμερα, η ίδια η έννοια της οικονομικής ανάπτυξης μπαίνει υπό αμφισβήτηση.

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών ανοίγει μια από τις πιο φιλόδοξες συζητήσεις της σύγχρονης οικονομίας: μπορεί η ανθρώπινη ευημερία να χωρέσει σε κάτι περισσότερο από έναν δείκτη παραγωγής και κατανάλωσης;

Το ΑΕΠ παραμένει ο κυρίαρχος παγκόσμιος δείκτης οικονομικής ισχύος από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τη συμφωνία του Συστήματος του Μπρέτον Γουντς. Ωστόσο, οι αδυναμίες του είναι γνωστές εδώ και χρόνια.

Η καταστροφή ενός δάσους μπορεί να αυξήσει το ΑΕΠ μέσω της ξυλείας, χωρίς να αποτυπώνει τη διάβρωση του εδάφους ή την περιβαλλοντική ζημιά. Οι δαπάνες για νοσοκομεία καταγράφονται ως οικονομική δραστηριότητα, όχι όμως και η πραγματική υγεία των πολιτών. Αυταρχικά καθεστώτα μπορούν να εμφανίζουν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, παρά τη φτώχεια ή τη συγκέντρωση πλούτου σε μικρές ελίτ.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο ΟΗΕ παρουσίασε έναν νέο «πίνακα ευημερίας» με 31 δείκτες, οργανωμένους σε τέσσερις βασικούς άξονες:

1.  Ανθρώπινα δικαιώματα και Ειρήνη

2.  Βιωσιμότητα

3.  Ποιότητα ζωής

4.  Ανισότητα.

Στους δείκτες περιλαμβάνονται στοιχεία που σπάνια συνδέονταν έως σήμερα με την οικονομική πρόοδο: το ποσοστό των πολιτών που αισθάνονται ασφαλείς να περπατούν τη νύχτα στη γειτονιά τους, το μερίδιο πλούτου του πλουσιότερου 1% ή οι θάνατοι που σχετίζονται με ένοπλες συγκρούσεις.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, παρουσίασε το νέο πλαίσιο ως συμπληρωματικό προς το ΑΕΠ, καλώντας τις κυβερνήσεις να «μετρούν όσα πραγματικά έχουν σημασία».

«Αγκωνιές» για τον νέο ορισμό της ευημερίας

Ακόμα και αυτή η προσπάθεια, ωστόσο, έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.

Ομάδα 58 οικονομολόγων και ακαδημαϊκών από πανεπιστήμια όπως το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, το Κέιμπριτζ, το  Χάρβαρντ και το Γέιλ κατηγόρησαν τον ΟΗΕ ότι δημιούργησε ένα υπερβολικά ευρύ και δυσλειτουργικό πλαίσιο, το οποίο κινδυνεύει να μην αποκτήσει ποτέ πραγματική πολιτική ισχύ.

Άλλοι υποστηρίζουν ότι αντί για δεκάδες δείκτες θα έπρεπε να δημιουργηθεί ένας νέος ενιαίος αριθμός -ένα «νέο ΑΕΠ»- που θα ενσωματώνει το περιβάλλον, την υγεία, τη φυσική κληρονομιά και την κοινωνική συνοχή.

Ουσιαστικά, πίσω από τα προσχήματα, η διαφωνία αφορά το ποιος ορίζει τελικά τι σημαίνει «ευημερία».

Για χώρες όπως η Κόστα Ρίκα, η συζήτηση συνδέεται ακόμη και με το κόστος δανεισμού. Η κυβέρνηση της χώρας υποστηρίζει ότι αν συνυπολογιζόταν ο φυσικός πλούτος και η βιοποικιλότητα, η πραγματική οικονομική αξία της χώρας θα ήταν πολύ υψηλότερη από αυτή που αποτυπώνει το ΑΕΠ.

Παράλληλα, αρκετές μικρές χώρες προειδοποιούν ότι η συλλογή τόσο μεγάλου όγκου δεδομένων απαιτεί πόρους και τεχνογνωσία που δεν διαθέτουν.

Την ίδια στιγμή, η πολιτική διάσταση γίνεται όλο και πιο εμφανής. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη περιορίσει σημαντικά πρωτοβουλίες που επιχειρούσαν να ενσωματώσουν περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες στα αμερικανικά οικονομικά στατιστικά στοιχεία, θεωρώντας ότι τέτοιες μετρήσεις οδηγούν σε πολιτικά φορτισμένες συζητήσεις.

Πολλοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι η μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο μέτρησης της ευημερίας θα είναι αργή και γεμάτη συγκρούσεις. Το ΑΕΠ έγινε παγκόσμιο εργαλείο όχι επειδή ήταν τέλειο, αλλά επειδή οι μεγάλες δυνάμεις συμφώνησαν να το χρησιμοποιούν.

Η δυσκολία του θέματος έχει φύγει πλέον από ποιος δείκτης θα ήταν ο πιο σωστός και έγκειται στο αν ο κόσμος μπορεί να συμφωνήσει σε μια κοινή ιδέα για το τι σημαίνει πρόοδος.

 https://www.sofokleousin.gr